Pytania i odpowiedzi

Częstotliwość badań oczu zależy od wieku i innych uwarunkowań. Zawsze należy zbadać oczy, a właściwie dno oka dziecka urodzonego jako wcześniaka. Dzieci starsze należy badać jeśli zaobserwujemy, że mrużą oczy, lub jedno oko ucieka. Warto zgłosić się na kontrolę do okulisty jeśli dziecko ma częste infekcje spojówek i powiek. Pomoc jest także konieczna w przypadku zeza, należy pamiętać, że najczęściej wiąże się ze złym widzeniem oka, które zezuje. Zeza można z powodzeniem leczyć do 7 roku życia, potem niestety widzenie na stałe pozostaje złe. Warto również zbadać oczy dzieciom w wieku szkolnym. W dorosłym życiu zwykle nie ma potrzeby badania oczu chyba, że występuje wada wzroku i potrzebne są nowe okulary. Oczy należy kontrolować częściej, przynajmniej raz w roku, po ukończeniu 40 lat. W tym wieku, niestety, pojawia się większość chorób oczu takich jak, jaskra, zaćma czy choroby plamki.

Najbardziej niepokojącym objawem jest zmiana jakości widzenia. Aby to sprawdzić należy zbadać widzenie każdym okiem oddzielnie. Robi się to patrząc na dany przedmiot z określonej odległości i sprawdzając jak widzi każde oko osobno. Bardzo niepokojącym objawem może być np. wrażenie, że mamy zasłonę przed okiem, ubytki w polu widzenia lub krzywienie się obrazu. Zawsze w takim przypadku należy jak najszybciej zgłosić się do okulisty, najlepiej w ciągu 24 godzin.

Ból oka jest zawsze oznaką choroby. Zwykle ból oka związany jest ze stanem zapalnym powierzchni oka, chodzi tu o stan zapalny spojówki lub twardówki. Bóle mogą występować również w zespole suchego oka ale zwykle są mniej nasilone, nieprzyjemne ale z punktu widzenia medycznego nie są bardzo niebezpieczne. Choć oczywiście wymagają wizyty u lekarza i leczenia. Znacznie bardziej niebezpieczne są bóle związane z wysokim ciśnieniem w oku, które zwykle towarzyszą jaskrze wąskiego kąta. Podwyższone czy wysokie ciśnienie w oku może na stałe uszkodzić widzenie. Pacjentowi zwykle trudno jest ocenić z jakim bólem oka ma do czynienia, dlatego lepiej jest udać się na wizytę okulistyczną aby to sprawdzić.

Szczypanie oczu to zwykle objaw ich podrażnienia przez czynniki uszkadzające. Podrażniać może ostre światło, również słoneczne, zanieczyszczenia, które znajdują się w powietrzu, wiatr czy inne środki, które dostaną się do oka. Zwykle szczypanie nie jest groźne, a sprawdzonym postępowaniem zaradczym jest usunięcie czynnika szkodliwego z oka przez jego wypłukanie. Można to zrobić czystą przegotowaną wodą lub kroplami nawilżającymi dostępnymi w aptece bez recepty. Gdy jednak szczypanie powtarza się lub nie ustępuje należy udać się na wizytę do lekarza okulisty.

Suche oko, czy inaczej zespół suchego oka to bardzo powszechny stan występujący gdy powierzchnia oka jest za mało nawilżona. Dzieje się tak w bardzo licznych chorobach i stanach więc przypadki tej dolegliwości mogą być bardzo różne, podobnie jak jej objawy. Szczypanie, pieczenie oczu, niekiedy ból oczu. Niektórzy pacjenci mówią o bólu całej połowy głowy. Czasem ból jest opisywany jako ból za okiem. Często też oczy są na tyle podrażnione, że łzawią i są czerwone. Najczęściej zespól suchego oka występuję wraz z wiekiem i zmianami w pracy gruczołów produkujących łzy i nawilżających oczy. Bardzo często towarzyszy mu przewlekłe zapalenie brzegów powiek z niewydolnością gruczołów Meiboma. Kolejną przyczyną suchego oka może być przyjmowanie leków wysuszających oczy. Są wśród nich leki na serce, nadciśnienie, hormony itd. Suche oko to koszmar pracowników biur i osób pracujących przed komputerem i w sztucznym oświetleniu. Na wysuszenie oka mogą także wpływać zmiany hormonalne towarzyszące nadczynności tarczycy, zmianom w poziomie hormonów płciowych, czy ciąża. Zespól suchego oka powodują także krople stosowane w leczeniu jaskry. Najprostszym sposobem leczenia jest próba usunięcia lub ograniczenia czynnika uszkadzającego ale zwykle nie jest to możliwe. Należy wtedy rozpocząć stosowanie kropli nawilżających. W niektórych przypadkach, gdy krople są niewystarczające, konieczne jest zastosowanie zatyczek do punktów łzowych. Zatyczki takie powodują, że obecne w oczach łzy nie wylatują z oka i oko jest bardziej nawilżone. Zdarza się, że objawy suchego oka są tak nasilone, że wysuszenie powoduje rany na oku i lekarz musi wprowadzić bardziej agresywne leczenie dostosowane do indywidulanej sytuacji pacjenta.

Różni pacjenci różnie opisują te zjawiska. Najczęściej mówi się o muchach, paprochach, mętach czy mroczkach fruwających przed okiem i poruszających się wraz z ruchami oka. Zwykle są one niewielkie i widoczne jedynie na jasnym tle. Niekiedy mogą być duże lub tak wielkie ze zasłaniają widzenie. Te zmiany to zagęszczenia w ciele szklistym. Ciało szkliste, czyli galareta wypełniająca oko w środku, z wiekiem się starzeje i zagęszcza. Z czasem jest więc co raz więcej zmian. Stają się widoczne ale zwykle ten proces jest tak powolny , że pacjenci rzadko zdają sobie z niego sprawę. Męty mogą pojawić się nagle, zwykle po 60 roku życia w wyniku obkurczania ciała szklistego, które nazywa się PVD (posterior vitrous detachment) czyli tylne odłączenie ciała szklistego. W przypadku nagłego pojawienia się zmian należy zgłosić się do okulisty. Szczególnie szybka konsultacja jest wymagana gdy mętom towarzyszą błyski. Męty występują dużo wcześniej u osób z  krótkowzrocznością, czasem już około 30 roku życia i mogą być bardzo liczne. Co raz popularniejszą metodą leczenia mętów w polu widzenia jest rozbijanie ich laserem. Jego skuteczność jest jednak ograniczona gdyż laser rozbija męty na mniejsze ale nie usuwa ich z oka, najlepiej sprawdza się więc w przypadku małych zmian. Najskuteczniejszym sposobem usunięcia mętów jest operacja. Wykonywana przez doświadczonego chirurga pozwala szybko wrócić do zdrowia i niesie za sobą małe zagrożenie.

Iniekcje do oka czyli zastrzyki do gałki ocznej to nowoczesny sposób leczenia chorób oka. Metoda ta pozwala na wprowadzenie leku bezpośrednio do miejsca gdzie jest on potrzebny unikając konieczności stosowania leku ogólnie i związanych z tym powikłań. W okulistyce stosuje się różne leki podawane w zastrzykach. W chorobach takich jak wysiękowe AMD, cukrzyca, czy zakrzepy stosuje się tak zwane leki anty-VEGF (Avastin, Lucentis, Eylea). Obecnie ten rodzaj leczenia jest najpowszechniejszy i zwykle mówiąc o zastrzykach pacjenci mają na myśli leki anty-VEGF. W przypadku tej terapii ważny jest czas jej rozpoczęcia jak również sposób podania leków, tak aby odstępy między zastrzykami nie były zbyt długie. W cukrzycy, zakrzepach i zapaleniach błony naczyniowej stosuje się sterydy. Natomiast do leczenia zapaleń bakteryjnych wnętrza gałki ocznej można stosować antybiotyki. Niekiedy zastrzyki są jedyną formą leczenia, a w niektórych przypadkach muszą być stosowane w połączeniu z innymi formami terapii.

Terapia anty-VEGF to podawanie leku anty-VEGF do wnętrza gałki ocznej. Leki anty-VEGF swoją nazwę biorą od angielskiego skrótu anti vascular endotheliar growth factor, czyli są to substancje hamujące naczyniowy czynnik wzrostu śródbłonka. Pierwszym lekiem z tej grupy, który pojawił się na świecie był Avastin (bevacizumab), został zarejestrowany przez amerykańską FDA (Food and Drug Administration - instytucję legalizująca żywność i leki w USA) do stosowania do żyły, a pierwszym wskazaniem do jego stosowania był nowotwór jelita grubego. Zastosowanie tego leku w przypadku nowotworu było możliwe ponieważ Avastin podobnie jak inne leki anty-VEGF hamuje rozrost naczyń krwionośnych, a bez naczyń krwionośnych nowotwór nie może się rozwijać. Podobnie, bez naczyń krwionośnych, nie mogą postępować takie choroby jak AMD wysiękowe. W trakcie badań nad wysiękowym AMD, cukrzycowym obrzękiem plamki, czy obrzękiem plamki po zakrzepie stwierdzono podwyższony poziom VEGF w gałce ocznej. W związku z tym w chorobach tych z powodzeniem stosuje się  leki anty-VEGF. Obecnie ten rodzaj leczenia jest najpowszechniejszy i zwykle, mówiąc o zastrzykach w okulistyce, pacjenci mają na myśli leki anty-VEGF.  Na rynku dostępne są  trzy leki anty-VEGF stosowane w leczeniu wysiękowego AMD. Są to Avastin (bevacizumab), Lucentis (ranibizumab), Eylea (aflibercept). W przypadku terapii anty-VEGF ważny jest czas jej rozpoczęcia oraz sposób podania leków (czyli częstotliwość podawania zastrzyków). Zdarza się, że zły schemat leczenia powoduje, że leczenie jest nieskuteczne.

Jak wspomniano wcześniej, pierwszym lekiem anty VEGF zarejestrowanym na świecie był Avastin  (bevacizumab). Jest on stosowany w okulistyce od przełomu 2005 i 2006 roku. Philip Rosenfeld z Bascom Palmer University na Florydzie pierwszy pomyślał o zastosowaniu leku Avastin w przypadku wysiękowego AMD. Wyszedł on ze słusznego założenia, że jeżeli Avastin hamuje rozrost guza nowotworowego poprzez hamowanie rozrostu jego naczyń to będzie on również skuteczny w przypadku wysiękowego AMD gdzie choroba spowodowana jest rozrostem naczyń pod siatkówką.
Pierwsze próby stosowania Avastinu polegały na podawaniu go do żyły w dawkach takich jak stosuje się w onkologii. Obecnie używa się dawki znacznie mniejszej (4000 razy mniejszej) podawanej bezpośrednio do wnętrza gałki ocznej, a nie do żyły. Pozwala to uniknąć działań niepożądanych. Właścicielem leku Avastin jest firma Genetech.

Lucentis - to lek specjalnie wyprodukowany i zarejestrowany do leczenia wysiękowej postaci AMD. Chemicznie jest to pochodna leku Avastin. Została wyprodukowana przez firmę Genetech, która po sukcesie Avastinu chciała stworzyć lek dedykowany okulistyce. Mechanizmy działania oraz powikłania po stosowaniu leków Lucentis i Avastin są podobne. Przeprowadzone badania klinicznie CATT/IVAN dowiodły, że skuteczność Avastinu i Lucentis też jest podobna. To samo dotyczy działań niepożądanych. Na skuteczność leczenia zwykle wpływ ma schemat leczenia i doświadczenie lekarza, który je przeprowadza.

Eylea - to najnowszy lek jakim dysponujemy w leczeniu wysiękowego AMD.  Producentem leku Eylea jest koncern Bayer. Jest to również lek przeciwnowotworowy, który został “wypróbowany” w okulistyce i okazało się że działa bardzo dobrze w obrzękach siatkówki i wysiękowym AMD. Eylea ma nieco inny mechanizm działania niż Avastin czy Lucentis i zdarza się, że niektórzy pacjenci lepiej reagują na ten lek.

Osobnicza wrażliwość na lek może być różna w przypadku różnych osób.
Badania klinicze wszystkich trzech leków dowiodły, że działają one podobnie.

Sterydy to jedne z najważniejszych leków w medycynie, mają bardzo silne działanie przeciwzapalnie i przeciwobrzękowe. Hamują również podziały komórek. Obecnie w okulistyce sterydy podaje się głównie miejscowo tak aby uzyskać efekt leczniczy tam gdzie potrzeba i nie wywołać problemów ogólnoustrojowych. Ogólnie sterydy podaje się tylko w przypadkach gdy zmiany oczne są wynikiem zmian ogólnoustrojowych ponieważ wiąże się to niestety z występowaniem licznych działań niepożądanych takich jak cukrzyca, osteoporoza, wrzody żołądka czy zaburzenia nastroju.

Sterydy działają inaczej niż leki anty-VEGF dlatego sprawdzają się w chorobach, w których leki anty-VEGF nie działają lub działają słabiej. Sterydy są np. mało skuteczne w terapii AMD, gdzie głównym sposobem leczenia pozostaje stosowanie leków anty-VEGF.

Głównymi schorzeniami okulistycznymi, które leczy się przy zastosowaniu sterydów miejscowo są zapalenia błony naczyniowej oraz obrzęki plamki w przypadku cukrzycy czy zakrzepu żylnego. Najpopularniejsze leki z tej grupy to Trimacynolon, Ozurdex oraz Illuvien. Wszystkie leki sterydowe mają podobne, miejscowe działania niepożądane. Są to jaskra oraz zaćma. Jaskra wtórna czy raczej podwyższenie ciśnienia wewnątrzgałkowego w przypadku sterydów podawanych do środka oka występuję w około 25-30% przypadków. Zwykle podwyższone ciśnienie jest przejściowe i obniża się po zastosowaniu specjalnych leków. Bardzo mały procent pacjentów wymaga operacji przeciwjaskrowej. Sterydy przyspieszają także powstawanie zaćmy. Trzeba jednak pamiętać, że są one stosowane najczęściej w zapaleniach błony naczyniowej czy cukrzycy, a choroby te same z siebie mogą przyspieszać pojawienie się zaćmy. Zaćma w związku z tym uznawana jest za kłopotliwe, ale łatwe do usunięcia powikłanie. Jeżeli stosuje się sterydy u osób po operacji zaćmy problem ten w ogóle nie występuje.

Triamcynolon - to pochodna prednizolonu. Lek ten ma silne działanie przeciwzapalne, przeciwobrzękowe i hamuje podziały komórek. W okulistyce był jednym z pierwszych leków podawanych bezpośrednio do środka oka. Podaje się go do wnętrza oka “off label” czyli poza wskazaniami gdyż jest on zarejestrowany jako lek do podawania domięśniowego. Jest to tani i bardzo skuteczny lek. Jego działanie utrzymuje się w oku przez około 4-6 miesięcy. Po tym czasie kurację zwykle trzeba powtórzyć. Triamcynolon do oka podaje się w postaci zawiesiny co powoduje, że kilka dni po zastrzyku przed okiem fruwają ciemne męty. Zanikają one po kilku dniach.

Ozurdex - to pochodna dexamethazonu. Lek produkowany w postaci implantu, jest zarejestrowany specjalnie do podawania do środka oka. Wygląda jak kawałek wkładu do automatycznego ołówka, w białym kolorze. Od triamcynolonu różni się tym, że nie powoduje mętów po wstrzyknięciu go do gałki ocznej. Jego działanie utrzymuje się od 4 do 6 miesięcy.

Illuvien - to kolejny implant z lekiem sterydowym zarejestrowany do stosowania do środka oka. Został wymyślony z myślą o pacjentach z zapaleniem błony naczyniowej ale działa świetnie także w przypadku cukrzycowego obrzęku plamki. Jego działanie utrzymuje się nawet do 2 lat! Jest więc bardzo wygodny w stosowaniu. W Polsce prawie w ogóle nie stosowany.

Przed podaniem zastrzyku oko jest znieczulane kroplami lub żelem w zależności od preferencji chirurga czy pacjenta. Oko jest również odkażane aby podczas zastrzyku nie wprowadzić do oka bakterii. Następnie wykonywany jest zastrzyk. Chirurg wykonuje iniekcję w bezpiecznym miejscu tak aby nie uszkodzić żadnych struktur oka.

Zastrzyki podawane do oka są bezpiecznymi zabiegami. Zwykle mają bardzo mało powikłań, które dzieli się na miejscowe i ogólne. Powikłania miejscowe wszystkich zastrzyków są takie same gdyż związane są z wprowadzeniem igły do oka. Są to np. wylew podspojówkowy (czerwone oko), szczypanie, kłucie oka, uczucie ciała obcego pod powieką, widzenie czarnych kuleczek.  Wszystkie te objawy nie są niebezpieczne. Ustępują po jednym lub kilku dniach. Należy tu zwrócić uwagę na objaw bardzo częsty przy długotrwałym stosowaniu zastrzyków czyli zespół suchego oka. Powtarzające się iniekcje, odkażanie i znieczulanie podrażniają oko, które na stałe może stać się wrażliwe na światło, wiatr, może także kłuć i szczypać. Niestety pacjenci leczeni tą metodą muszą się z tym liczyć. Na szczęście w łatwy sposób można sobie z tymi objawami poradzić stosując krople nawilżające, najlepiej bez konserwantów, takie jak Hylocomod, Hyloparin, Hyal-eye, Thealoz Duo, Systane, Cornegel i inne.

Najpoważniejszym powikłaniem ogólnym jest zapalenie wnętrza gałki ocznej. Powikłanie to zdarza się bardzo rzadko jednak, jeśli wystąpi, może być bardzo groźne i wymaga natychmiastowego leczenia. W związku z tym jeśli po zastrzyku wystąpi nagły ból oka i pogorszenie widzenia należy natychmiast zgłosić się do lekarza wykonującego zastrzyk. Wyróżniamy także powikłania ogólne związane z działaniem podawanego leku na cały organizm. Wszystkie leki anty-VEGF (Avastin, Lucentis, Eylea) mają podobne działanie ogólne i właściwie nie można podzielić ich na “lepsze” lub “gorsze”. Do najpoważniejszych powikłań zaliczamy zwiększenie ilości zatorów czy zakrzepów w organizmie czyli choroby takie jak udar mózgu, zawał serca czy zakrzep w żylakach. Zagrożenie tymi chorobami po podaniu leków anty-VEGF wynosi około 1%. Należy jednak pamiętać, że większość pacjentów chorujących na wysiękowe AMD czy cukrzycę i stosujących leki anty VEGF jest zagrożonych chorobami układu krążenia lub takie incydenty już miało.

Antybiotyki czy sterydy podaje się jedynie raz lub kilka razy w życiu nie powodują one zatem znaczących powikłań ogólnych.

Zastrzyki są całkowicie bezbolesne gdyż wykonuje się je w znieczuleniu miejscowym. Jednak z uwagi na świadomość na czym polega zabieg część pacjentów może się bardzo denerwować na samą myśl o zabiegu. W takim przypadku warto przed zabiegiem przyjąć lek uspokajający.

Po zastrzyku zawsze widzenie jest gorsze z uwagi na sam zabieg odkażania oka i działanie kropli rozszerzających źrenicę. Gorsze widzenie przechodzi jednak po kilku godzinach. Przez około dobę po zastrzyku niektórzy pacjenci mogą widzieć czarne kuleczki lub plamki. Zwykle objaw ten przechodzi po jednym dniu i jest całkowicie niegroźny.

Głównym przeciwwskazaniem do wykonania iniekcji do gałki ocznej jest zakażenie bakteryjne powierzchni oka. Istnieje wtedy ryzyko wprowadzenia zakażenia do środka oka co może być niebezpieczne. Niektórzy lekarze uważają, że nie należy podawać zastrzyków krótko po udarze czy zawale mięśnia sercowego i warto odczekać 6 miesięcy od ich wystąpienia, istnieje bowiem ryzyko kolejnego udaru czy zawału serca. Niestety prawda jest taka, że jeden udar czy zawał zwiększa ryzyko wystąpienia kolejnych incydentów u tego samego pacjenta. Konieczne jest więc eliminowanie zagrożeń krążeniowych i przyjmowanie leków zmniejszających krzepliwość krwi. W przypadku wątpliwości zawsze należy brać pod uwagę całość obrazu klinicznego i konkretną sytuację. Pamiętać należy również, że w niektórych przypadkach czekanie z leczeniem okulistycznym 6 miesięcy, może oznaczać dla pacjenta ślepotę.

Oko po zastrzyku nie wymaga specjalnej pielęgnacji. Należy uważać jedynie aby nie wprowadzić do niego zakażenia.

Podanie zastrzyku nie wymaga żadnych specjalnych przygotowań. W dniu iniekcji należy wykonać zwykłe zabiegi pielęgnacyjne, zjeść śniadanie i przyjąć swoje stałe leki. Nie należy odstawiać leków obniżających krzepliwość krwi.

W dniu po zabiegu nie należy planować ważnych zajęć gdyż nie wiadomo jak pacjent będzie się czuł. Pacjenci przyzwyczajeni do zastrzyków zwykle wiedzą na ile widzenie po iniekcji pozwala im podejmować zwyczajowe czynności.

Operacja jaskry wykonywana jest w trybie ambulatoryjnym, czyli nie ma konieczności pozostawania w Klinice po zabiegu. Już kilka godzin po, pacjent może opuścić Klinikę i udać się do domu. W dniu operacji należy odpoczywać i nie planować żadnych aktywności. Bardziej wrażliwe osoby mogą czuć się wyczerpane ze względu na stres związany z operacją. Z punktu widzenia medycznego zabieg nie jest jednak bardzo obciążający dla organizmu. Dzień po operacji, podczas wizyty kontrolnej, lekarz zdejmuje nałożony bezpośrednio po zabiegu opatrunek. W kolejnych dniach i tygodniach należy stosować się ściśle do zaleceń lekarza. Przez około 3 tygodnie od operacji należy przyjmować zapisane krople, unikać ciężkiego wysiłku fizycznego, czy dużych zbiorowości ludzkich np. centrów handlowych aby nie doszło do zakażenia oka. Należy również szczególnie chronić oko przed możliwością urazu, np. uderzenia.

Przez kilka tygodni po operacji lepiej nie stosować ani kosmetyków kolorowych ani kremów. Wszystkie kosmetyki mogą podrażniać oko. Nie jest to niebezpieczne, ale może wywołać chęć pocierania oka.

W dniu poprzedzającym operację i bezpośrednio przed nią nie należy spożywać alkoholu, kofeiny oraz warto zrezygnować z makijażu i kremów do twarzy i pod oczy. Chorzy na nadciśnienie czy cukrzycę muszą jak najściślej pilnować przyjmowania leków tak aby przed operacją ciśnienie ani cukier „nie skakały”. Wysokie ciśnienie tętnicze w trakcie zabiegu lub po nim może spowodować krwawienie do środka oka, a wysoki poziom cukru znacznie utrudnia gojenie i zwiększa ryzyko wystąpienia zakażenia pooperacyjnego. Leki rozrzedzające krew, zawierające kwas acetylosalicylowy takie jak: Acard, Aspiryna, Aspro C, Asprocol, Alka-Prim, Calcipiryna, Cardiopiryna, Polopiryna, Rhonal, Ring N, Solucetyl, Thomaphyrin,  należy na 7 dni przed operacją odstawić i zacząć przyjmować Clexane. Należy to zrobić pod kontrolą lekarza internisty lub kardiologa.

Okres gojenia trwa ok 1 miesiąca. Samochód można prowadzić gdy widzenie ustabilizuje się na tyle, aby pacjent mógł dobrze ocenić odległość. Po operacji można czytać, oglądać TV i korzystać z komputera ale w pierwszych tygodniach po operacji nie należy robić tego dłużej niż godzinę, dwie dziennie.

Nazwa witrektomia pochodzi od słowa “vitreus” co po łacinie oznacza ciało szkliste. Ciało szkliste to przezroczysta substancja, która wypełnia oko w środku. W warunkach prawidłowych musi ona być przezroczysta (czyli niewidoczna) aby oko mogło odbierać światło z zewnątrz. Witrektomia to operacja polegająca na wycięciu ciała szklistego z wnętrza oka. Zwykle jest to pierwszy etap zabiegu, wycięcie ciała szklistego jest konieczne aby odstać się do struktur położonych głębiej w oku. Podczas witrektomii usuwać można błony nasiatkówkowe, zmiany wywołane cukrzycą, czy też  rozprostować  siatkówkę. Wszystkie te czynności mają na celu przywrócenie prawidłowych anatomicznych zależności w oku.

Witrektomię stosuje się w leczeniu odwarstwienia siatkówki, otworów w plamce, błon nasiatkówkowych, cukrzycy, wylewów do ciała szklistego, obrzęków plamki, wylewów krwi do plamki w przebiegu wysiękowego AMD, zakrzepów, jak również w przypadku zapalenia oka czy na skutek powikłań po operacji usunięcia zaćmy. Niektóre z tych chorób jak odwarstwienie siatkówki trzeba leczyć bardzo szybko tj. w ciągu dni od momentu ich wystąpienia. Inne, takie jak błona nasiatkówkowa, można operować w ciągu kilku miesięcy, w zależności od stanu oka i ostrości wzroku. Decyzję o konieczności przeprowadzenia operacji każdorazowo podejmuje się na podstawie badania i potrzeb pacjenta.

Witrektomia to zabieg, polegający na usunięciu ciała szklistego, które wypełnia oko w środku. Po jego usunięciu uzyskuje się dostęp do wewnętrznych części oka takich jak siatkówka i naczyniówka.
Każdy zabieg jest inny bo każde operowane oko potrzebuje innego sposobu leczenia. W związku z tym w trakcie zabiegu konieczne może być  wykonanie różnych czynności takich jak usunięcie błon, barwienie błon na siatkówce lub laserowanie.  W trakcie operacji do oka wpuszcza się często środek, który utrzymuje ciśnienie w oku, tamuje krwawienia lub rozprostowuje siatkówkę. Niektóre z tych substancji, np. Dekalina wypuszcza się na koniec zabiegu. Inne , jak gaz i olej silikonowy pozostają w oku przez kilka tygodni do czasu jego wygojenia. Gaz wchłania się sam, natomiast olej silikonowy trzeba wypuścić z oka czyli wykonać dodatkowy zabieg. Gaz i olej silikonowy powodują, że czasowo oko widzi gorzej niż w pełni wyleczone. Niestety, w niektórych przypadkach nie ma innego sposobu na zagojenie oka i utrzymanie siatkówki w prawidłowym miejscu trzeba więc uzbroić się w cierpliwość i poczekać na wygojenie i wchłonięcie gazu czy usunięcie oleju.

O sukcesie witrektomii decyduje odpowiednie dobranie rodzaju i zakresu operacji do danego pacjenta, zależy to od doświadczenia i wprawy chirurga okulisty.  Cała operacja trwa przeważnie około  godziny i po kilku godzinach odpoczynku pacjent może wyjść do domu. Czasem po zabiegu konieczne jest trzymanie głowy w określonej pozycji tak aby uzyskać zamierzony efekt leczniczy. W takich przypadkach personel medyczny zawsze udziela szczegółowych wskazówek.

Technika witrektomii została opracowana w USA nieco ponad 40 lat temu. W Polsce wykonywana jest przez niewielką grupę okulistów, dlatego większość lekarzy pracujących w poradniach nie ma dużego doświadczenia z tą metodą. Jeszcze 15 lat temu witrektomia była operacją “ostatniej szansy”, stosowaną tylko w bardzo trudnych przypadkach i w ostateczności. Było to spowodowane tym, że w przeszłości zarówno wiedza na temat chorób oka jak i technika operacyjna były dużo mniej rozwinięte. Również dziś, część lekarzy okulistów, ma takie zdanie i decyduje o przeprowadzeniu witrektomii dopiero gdy wyczerpią się wszystkie inne sposoby leczenia.

Zarówno doświadczenie chirurgów jak i postęp technologiczny spowodowały, że witrektomia to technika bezpieczna, powtarzalna, a co najważniejsze dająca szanse na widzenie. Doświadczenie nabyte przez ostanie lata wykazało, że wiele schorzeń może być z powodzeniem leczone przy użyciu tej metody. Często popełnianym błędem jest jednak czekanie z wykonaniem witrektomii „na ostatnią chwilę”. Na zabieg witrektomii powinno się kierować pacjentów znacznie szybciej niż jest to robione obecnie. Witrektomia, wykonana przez doświadczonego chirurga, nie jest operacją “ostatniej szansy”, jest skuteczną metodą leczenia, którego nie da się zastąpić ani kroplami ani tabletkami!

Witrektomię wykonuje się w znieczuleniu NLA czyli znieczuleniu miejscowym z tak zwaną sedacją, leki uspokajające i przeciwbólowe podaje się dożylnie. Po operacji pacjent najczęściej nie odczuwa bólu, raczej kłucie i drapanie w oku. Zwykłe środki przeciwbólowe pozwalają złagodzić te objawy.

Następnego dnia po witrektomii widzenie zwykle nie jest dobre. Zupełnie inaczej niż po operacji zaćmy gdzie czasem pierwszego dnia po zabiegu pacjent ma pełną ostrość wzroku. Dzieje się tak dlatego, że witrektomia to dużo poważniejsza operacja, a w oku leczonym tą metodą występują zwykle bardziej złożone schorzenia. Ponadto po operacji witrektomii często podaje się do oka substancje utrzymujące ciśnienie w oku, które jednocześnie rozprostowują siatkówkę. Wpływa to na czasowe ograniczenie widzenia, np. jeżeli do oka podany był gaz pacjent widzi czarne koło.
Gaz wchłania się samoistnie w ciągu kilku dni lub tygodni i widzenie poprawia się. W przypadku zastosowania oleju silikonowego widzenie zaraz po operacji jest lepsze niż przy zastosowaniu gazu jednak na końcowy efekt niestety trzeba poczekać do momentu wygojenia się oka i usunięcia oleju.
Witrektomia to operacja na siatkówce, w zależności od choroby jaka była operowana, siatkówka może się goić od kilku do kilkunastu miesięcy. Tak więc ostrość wzroku może poprawiać się na długo po tym jak wchłonął się gaz czy usunięto olej silikonowy.

Powikłania po operacji można podzielić na małe i poważne. Małe, nieznaczące medycznie powikłania to wylew krwi do spojówki, szczypanie oka, kłucie, łzawienie. Są one spowodowane samym faktem operacji i przechodzą po kilku dniach. Czasem może pojawić się wysokie ciśnienie w oku, które wymaga stosowania dodatkowych kropli. Do poważnych powikłań należą krwotoki do oka, zaćma wtórna, jeżeli soczewka nie była usunięta wcześniej lub odwarstwienie siatkówki. Nie są one jednak częste i można je operować tak, aby zachować widzenie w oczach. Warto mieć świadomość, że im wcześniej wykona się operację czyli im mniej zaawansowana będzie choroba, tym wynik operacji będzie lepszy, a ryzyko powikłań mniejsze.

Nie ma szczególnych przeciwwskazań do przeprowadzenia operacji. Jeżeli stan ogólny pacjenta pozwala na operację w znieczuleniu miejscowym można wykonać operację. Niekiedy pacjenci proszą o zabieg w znieczuleniu ogólnym ze względów psychologicznych. Jest to oczywiście możliwe, należy jednak zdawać sobie sprawę z tego, że takie znieczulenie jest dużo bardziej obciążające dla organizmu pacjenta.

Najważniejsze po operacji jest przestrzeganie zaleceń chirurga. Należy wpuszczać odpowiednie krople, trzymać głowę w zalecanej pozycji (różnej dla różnych pacjentów) i zgłaszać się na wyznaczone kontrole po zabiegu. Ponieważ oko było w trakcie operacji przecięte należy bezwzględnie przestrzegać higieny tak aby nie wprowadzić do oka bakterii. Przez około 2 tygodnie po zabiegu należy unikać dużych skupisk ludzkich takich jak kina, teatry czy centra handlowe. Przez około miesiąc po zabiegu należy unikać średnich i dużych wysiłków fizycznych takich jak jazda na rowerze, dźwiganie, ćwiczenia na siłowni. W tym czasie należy również ograniczyć aktywność zawodową. Prowadzenie pojazdów mechanicznych zwykle przez kilka tygodni po zabiegu nie jest możliwe z uwagi na słabe widzenie okiem po zabiegu. Szczegółowe zalecenia należy jednak określać zawsze w stosunku do konkretnego oka, konkretnego pacjenta.

W dniu poprzedzającym operację i bezpośrednio przed nią nie należy spożywać alkoholu, kofeiny oraz warto zrezygnować z makijażu i kremów do twarzy i pod oczy. Chorzy cierpiący na nadciśnienie czy cukrzycę muszą jak najściślej pilnować przyjmowania leków tak aby przed operacją ciśnienie ani cukier „nie skakały”. Wysokie ciśnienie tętnicze w trakcie zabiegu lub po nim może spowodować krwawienie do środka oka, a wysoki poziom cukru znacznie utrudnia gojenie i zwiększa ryzyko wystąpienia zakażenia pooperacyjnego. Leki rozrzedzające krew, zawierające kwas acetylosalicylowy takie jak: Acard, Aspiryna, Aspro C, Asprocol, Alka-Prim, Calcipiryna, Cardiopiryna, Polopiryna, Rhonal, Ring N, Solucetyl, Thomaphyrin,  należy na 7 dni przed operacją odstawić i zacząć przyjmować Clexane. Należy to zrobić pod kontrolą lekarza internisty lub kardiologa.

Przez kilka tygodni po operacji lepiej nie stosować ani kosmetyków kolorowych ani kremów. Wszystkie kosmetyki mogą podrażniać oko. Nie jest to niebezpieczne, ale może wywołać chęć pocierania oka i wtedy można je uszkodzić, a co za tym idzie zepsuć efekt operacji.

Jest to uzależnione od indywidualnej sytuacji konkretnego pacjenta. W większości przypadków w dniu operacji należy przyjąć (połknąć) leki, które pacjent przyjmuje zwykle rano, popijając niewielką ilością płynu. W dniu operacji należy być na czczo czyli bez śniadania ALE LEKI NALEŻY BEZWZGLĘDNIE zażyć. Szczególnie dotyczy to leków na ciśnienie i na serce.

LEKÓW NA CUKRZYCĘ W DNIU OPERACJI NIE PRZYJMUJE SIĘ bo przed operacją nie należy jeść śniadania. Pierwszy posiłek pacjenci z cukrzycą jedzą po operacji i dopiero wtedy przyjmują leki na cukrzycę.

Wyróżniamy wiele rodzajów zabiegów laserowych. Stosuje się je do leczenia różnych chorób, a ich zakres zależy od konkretnego przypadku. Laser obwodu siatkówki stosuje się np. w zmianach, które grożą odwarstwieniem siatkówki. W takim wypadku leczenie laserem polega na ”przyspawaniu” siatkówki do podłoża tak aby nie zmieniała ona swojej pozycji. Innym rodzajem zabiegu laserowego jest PRP (Panfotokoagulacja), który wykonuje się gdy siatkówka jest zniszczona przez takie choroby jak cukrzyca czy zakrzep. Ten rodzaj lasera stosuje się tylko w tych częściach oka, które nie są odpowiedzialne za widzenie. Nie można go wykonać np. w plamce żółtej. W przypadku jaskry wykonuje się np. SLT czy irydotomię polegającą na wykonaniu otworu w tęczówce. U niektórych pacjentów po operacji zaćmy konieczna jest kapsulotomia, czyli zabieg laserowego czyszczenia zmętniałej torebki tylnej.

Laser ma szerokie zastosowanie w okulistyce, jest wykorzystywany w przypadku leczenia chorób siatkówki, jaskry, zaćmy czy do rozbijania mętów w oku.

Zabiegi laserowe są zabiegami bezpiecznymi. Powikłania są zwykle mało znaczące. Może to być szczypanie oka, zamglone widzenie, niekiedy kłucie w oku czy uczucie ciała obcego.

Nie, oko przed zabiegiem jest znieczulane kroplami.

W większości zabiegów laserowych zakłada się szkiełko na oko i/lub rozszerza źrenicę dlatego widzenie zwykle jest gorsze przez kilka godzin po zabiegu.

Jedynym przeciwskazaniem do wykonania zabiegu laserowego może być stan zapalny powierzchni oka.

Po zabiegu laserowym nie jest wymagana specjalna pielęgnacja. Czasem lekarz przepisuje leki przeciwzapalne.

Zabieg nie wymaga specjalnego przygotowania.

W większości zabiegów laserowych zakłada się szkiełko na oko i/lub rozszerza źrenicę co może powodować gorsze widzenie bezpośrednio po laserze. Możliwość korzystania z komputera lub prowadzenia samochodu bezpośrednio po zabiegu może więc być ograniczona.